9 C
İstanbul
Pazartesi, Eylül 28, 2020
Ana Sayfa Genel ŞİİRE DAİR ÖNERİLER (2)

ŞİİRE DAİR ÖNERİLER (2)

ŞİİRE DAİR ÖNERİLER (2)

Son yıllarda göz atma fırsatı bulabildiğim ve adını daha çok 2000’li yıllarda duyurmuş şair arkadaşların şiirlerinde rastladığım kimi genel özelliklere ilişkin bazı gözlemlerden yola çıkarak, bu kez özellikle “şiir mimarisi” konusunda bir kaç öneride bulunmak istiyorum. Somut örneklere hiç değinmeyeceğim. Uzun boylu “poetik” saptamaların yeri de burası değil. Bunlar aslında basit ve pratiğe ilişkin bir kaç öneri.

Bir çok arkadaş, dış dünyaya ait nesneleri ya da olguları çıplak halleriyle anmayı, hatta bazen virgüllerle ayırarak, sözgelimi “mavi gök, yeşil ot, kırık dal” türünden, sıfat ekli bir kaç tanesini peşpeşe sıralamayı seviyorlar. Oysa her bir dize ayrı ayrı “hareket” ister, yani dış dünya nesneleri belli bir dinamizm içinde ve ilişkilendirilerek oluşturulmalıdır. Her dize ayrıca diğer dizelerle anlamca da bağlantılı olmalıdır ki şiir yığma olmaktan kurtulsun. Şiir müzikteki gibi “leitmotif”leri, yani yinelenen motifleri kaldıran bir tür ve bu eklemleme görevi görür. Elbette klasik şiirdeki gibi, kafiye, redif vb. biçiminde olmamak kaydıyla.

Tematik eksenin her şiirde değişik olması, her şiirin ayrı bir “şahsiyet”i olmasını da sağlar.

Divan şiiri ve halk şiirinden, yani ritimli şiirlerden miras, şu üçlü, dörtlü, beşli dize gruplarıyla yazmak ve dize boylarını eşit tutmak merakı da, her şiirin ayrı bir şahsiyet kazanmasının önünde görsel bir engel oluşturmakta. Hele de bir kitap tamamen bu tür şiirler ile oluşturulmuşsa, tematik farklılıklar olsa bile, sanki sürekli aynı şiiri okuyormuşsunuz gibi bir izlenim doğabilir. Değişen sayıda dizeli matrislerle ve uzunlu kısalı dizelerle çalışmanın doldurma dize ve kelimelerden kurtarmak gibi bir yararı da var. İlk kitaplarını dörtlüklerle oluşturmuş olan Gülten Akın’ın, doruk kitabı “Kırmızı Karanfil”deki değişen dizeli, matris bazlı şiirlere ulaşmasını göz önüne getirenler, ne demek istediğimi daha iyi anlarlar.

Kimi arkadaşlar, şiirlerinde “gerçek” olanı fazla sıradan ve dar bulduklarından olsa gerek, “gerçek üstü” (ötesi) olmak adına, fantastik bir dünya betimlemesi yapmaya girişiyorlar. Ancak, çizdikleri dünya deyim yerindeyse bir “fanus” olmaktan ya da Japonların çok sevdiği minyatür bahçe maketi olmaktan, yani daha da dar kalmaktan kurtulamıyor. (İlginçtir, Enis Behiç Koryürek’in iddiasına göre, şiirlerini ona dikte ettiren doğa ötesi varlık, kendisine “fanus” diye seslenmektedir!) Gerçek üstünü değil de gerçek dünyayı betimlemekten korkmamak, bu tür cam kaplara sıkışmaktan çok daha sahici şiirlere götürebilir insanı.

Şairler en çok akranlarıyla bir araya gelirler ve çoğunlukla da bunu genç yaşlarda iken yaparlar. Yaşlar ilerledikçe çeşitli nedenle kopuşlar başlar. Bir araya gelen genç akranlar göz ucuyla birbirlerinin şiirini kollamaktan da geri kalmazlar. Kuşak içi ortaklıklarda, birbiriyle benzeşmelerde, farklılaşamama hallerinde, Roman Jakobson’un “egemen öğe” dediği, “dönem ruhu”nun, tarihsel momentin, ortak yaşanan olay ve olguların da payı vardır kuşkusuz, ama bu göz ucuyla kollama ve arkadaşlara özenme hepsinden baskındır. Akranlarınızı, kuşakdaşlarınızı hiç okumayın denemez elbette, ama bununla sınırlı kalmamak gerekir.

Bir de şiir dışı türlerden de beslenmek gerekir. Kuşkusuz hikâye ve romanlar bu konuda biraz daha öne çıkar. Hele de şairler tarafından yazılmış olanlar. Sözgelimi Rilke’nin “Malte Laurids Brigge’nin Notları” anlatısı, 1966’da Behçet Necatigil tarafından çevrilip yayımlandığında, en çok şairler tarafından tezahüratla karşılanmıştı.

Behçet Necatigil hakkında Sözcükler dergisinde çıkan yazımda, onu kimi şairlerin açık hocası, tüm şairlerin de gizli hocası olarak nitelemiş ve eklemiştim: “Şiirimiz kelime tasarrufunu ondan öğrendi.” Şiirde fazla kelimelerden nasıl kurtulunur, “sessizlik” de şiirde bir dil olarak nasıl kullanılır, en iyi ondan öğrenilir. Necatigil’in her çevirisi de ayrı bir dil şölenidir ve çeviri olmanın çok ötesine geçer.

Şairleri etkileyecek daha bir çok hikâye ve roman var. Sözgelimi, Aragon’un 22 yaşında yazdığı “Anicet” romanının kahramanları arasında Rimbaud, Valery, Breton, Cocteau, Chaplin, Jacob, Picasso gibi adların bulunduğunu anımsatmak yeter. Keza, şairliği romancılığının gölgesinde kalmış James Joyce’un “Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi” romanı da şairlerin önünde ufuk açacak kitaplardandır. Cebelleşmeyi göze alacaklar için “Ulysses”in yeri ayrı doğallıkla. Örnekler artırılabilir kuşkusuz

1 YORUM

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

ÇOK OKUNANLAR

YANNİS RİTSOS’UN ŞİİRİNDE DÜŞSEL VE MELANKOLİK ÖĞELER

Günümüz şiiri diyebilirim ki, Yannis Ritsos’un şiirinin zirveye çıkmasıyla, birlikte bir gerilemenin içine girmiştir. 18. Yüzyılın ve 19. Yüzyılın önemli sanat eylemliliği...

KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ VE İŞÇİ FİLMLERİ FESTİVALLERİ

A. Halûk Ünal 15. İşçi Filmleri Festivali (İFF) bitti ve geldiği nokta itibariyle, arkasındaki yaratıcılar...

DÜNYA COVİD19’A TESLİM OLDU

Cahit BÜÇKÜN DÜNYA, COVID-19’A TESLİM OLDU, “SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞI” ANLAŞMASI YAPTI!Başta eşitlikçi ve insanı yaklaşımla Covid-19’ı sıfırlayan ve akıllı...

TAMLASANA

TAMLASANA   Uyandım yine eksik yanımla tamlasana elimi yüzümü yıkasana sevginle ayı alıp güneşini koy gökyüzüme hadi durma gülüşünü giyindir işe giderken ellerini koy çantama aman ha unutma yanağımda kalsın dudakların merak etme yüreğin...

SON YORUMLAR

Özgür BAŞKAYA on #YargıtayTahliyeEt
Prof. Dr. İbrahim Bozkuş on HAŞHAŞ GAZETESİ VE KAYMAKAM ABDÜLKADİR AKSU
Ikbal kaynar on ŞİİRİM ISITIR SENİ
gulhan genc on ASKIDA EKMEK
Perihan sever dirican on Evin Anahtarı
Rafet Canpolat on Evin Anahtarı
Atilla IŞIK on Evin Anahtarı
Deniz on Evin Anahtarı
Arif Sürücü on ASKIDA EKMEK
Perihan sever dirican on ASKIDA EKMEK
Neslihan Sultan on ÖZLEDİĞİM ÇINAR ALTI
Neslihan Sultan on ÖZLEDİĞİM ÇINAR ALTI
Neslihan Sultan on ÖZLEDİĞİM ÇINAR ALTI
Neslihan Sultam on ÖZLEDİĞİM ÇINAR ALTI
Gökhan GURBETOĞLU on ÖZLEDİĞİM ÇINAR ALTI
Gürel SÜRÜCÜ on HAYIR BABA TÜRBESİ
İlter koçak on HAYIR BABA TÜRBESİ
Fikret Ökmen on GUNDİ
Perihan sever dirican on GUNDİ
Hatem on GUNDİ
Selim DURMUŞ on GUNDİ
Hüseyin Ceylan on BERBER  
Tacettin Mert on İŞÇİ
Tacettin Mert on AGORA MEYHANESİ
Gökhan GURBETOĞLU on ANNE ÖP DENİZİ
Songül on ŞİDDET
İsmet Çallıbay on ANNE ÖP DENİZİ
Erdem KAYA on İKİ ARADA BİR DEREDE
Gürel Sürücü on ŞİİRE DAİR ÖNERİLER (2)
Hulusi keleş on AYRIK OTU
Gürel on AYRIK OTU
Mehmet İşbitiren on AYRIK OTU
Bir amatör futbolcu on AMATÖR TİYATROCULARIN DRAMI
Hasan GÜL on KUTSAL EKMEK